Geçen gün bir kitapçının önünde durmuş vitrindeki kitaplara göz atarken, 18-20 yaşlarında, dershane öğrencisi olduklarını tahmin ettiğim iki kız, durup kitaplara şöyle bir baktı. Kızlardan biri, Reşat Nuri Güntekin’in “Yaprak Dökümü” nü işaret ederek arkadaşına: “Şuraya baksana, dizi tutunca kitabını da basmışlar.” dedi. Ben ilk anda kendi aralarında espri yaptıklarını düşündüm; ama devam eden konuşmalarından gayet ciddi olduklarını, Reşat Nuri Güntekin’i tanımadıklarını ve “Yaprak Dökümü”nü diziden önce hiç duymadıklarını anladım! Sorsanız büyük ihtimalle vakit bulamadıklarını, bu yüzden okuyamadıklarını söylerler. Ama bu bahane diziler/ filmler için geçerli değildir nedense. Yaprak Dökümü’nü izlemeye vakit vardır ama okumaya yok…
Otobüste, vapurda, durakta, deniz kenarında, boş bulduğu en küçük zaman diliminde kitap okuyan yabancı turistlere rastlarız hep. Bir gün vapurda hemen karşımda 16-17 yaşlarında üç Rus çocuk oturuyordu. Üçünün elinde kitap, açmış okuyorlardı. Yan tarafımda ise saçlarını aynı şekle sokmuş, aynı tarz kıyafeti giyinmiş, tek tipe girmiş bizim gençler… İki turist kızın etrafını sarmış, İngilizceyle bir şeyler anlatmaya çabalıyorlardı. Gençlerden biri, kızlara “I like crazy women” dedikten sonra, kurduğu İngilizce cümlenin gururu ile etrafına bakınırken, kitap okuyan Rus çocuklar dikkatini çekti. Arkadaşlarına onları işaret edip: “Ne dangalak herifler ya, Türkiye’ye gezmeye mi gelmişler, kitap okumaya mı?” diyerek kafasını salladı! Bu olay da kitaba bakış açımızı gösteriyor aslında.
Peki, biz neden kitap okuru bir ülke değiliz? Aslına bakarsanız toplum olarak, kitapların yasaklandığı, toplandığı, yakıldığı bir dönemden geçtik. Sanırım kitap okuyup bilinçlenen, araştıran, fikir üretebilen, sistemi eleştiren bir halk istenmedi! John Milton’un güzel bir sözü var: “Bir insanı öldüren, tanrının aynası, akıl sahibi bir yaratığı öldürmüş olur; ama aklın ürünü olan kitabı yok eden, aklın kendisini yok etmiş olur.” Geçmişte uygulanan ‘aklı yok etme’ politikalarının etkileri günümüzde de sürüyor maalesef. Ülkemizde okur-yazar oranının ciddi bir biçimde artmış olmasına rağmen, 1965 yılında kitap okuyanların oranı günümüzdeki oranın yaklaşık on katıdır. Okumak için tercih edilen kitapların niteliği de değişmiş durumda. Bugün, gençler tarafından okunan kitapların çoğu, popüler kültürün önlerine serdiği kitaplardır.
Voltaire: “Ülkeleri yönetenler insanlar değil kitaplardır.” diyor. Gelişip iyi bir konuma gelebilmek, dünyada sözü geçen bir ülke olabilmek için kitaplarla büyüyen bir nesle ihtiyacımız var. Köklü alışkanlıkların hemen hepsi küçük yaşlarda kazanıldığı için ebeveynlere büyük sorumluluklar düşüyor. Çocuklarına bu alışkanlığı kazandırmak için yapmaları gereken şey öncelikle çocuklarına model olmaktır. Kitap okumayan bir anne-babanın çocuğuna kitabı sevdirmesi, okuma alışkanlığı kazandırması imkânsızdır. Çok sık yapılan hatalardan biri de kitap okumanın ceza olarak verilmesidir. Çocuk kitap okumayı ceza ile eşleştirdiğinde kitap okumanın kötü bir şey olduğuna kanaat getiriyor ve doğal olarak okumuyor.
Kitap okumanın ilk faydası, Lytton’un da dediği gibi, bize bilgisizliğimizi açıkça göstermesi olacaktır. Bildikçe bilmediğimiz ne kadar çok şeyin olduğunu göreceğiz, gördükçe de okuyacağız. Kitaplar bizi yüzeysel insanların evreninden uzaklaştıracak, farklı kılacaktır. O yüzden gelin okuyup cümlelerde kaybolalım…
Yazımı Konfüçyüs’ün sözüyle bitirmek istiyorum: “Tanrım bana kitap dolu bir evle çiçek dolu bir bahçe ver!”
